Yazdırılabilir bitki kartları

Sığla ağacı

Liquidambar orientalis

Dikkat

Dünyada doğal olarak yalnızca Türkiye’nin güneybatısında ve Rodos’ta yetişir.

Isırgan

Urtica dioica

Genelde güvenli

Isırganla vurma (ürtikasyon) Antik Roma’dan beri bilinen bir tedavi.

Salep

Orchis

Genelde güvenli

Bir kilogram salep için 1.000 ile 4.000 arasında orkide yumrusu gerekir.

Kekik

Thymus

Genelde güvenli

Türkiye dünyanın en büyük kekik (Origanum) ihracatçısıdır.

Adaçayı

Salvia fruticosa

Dikkat

Türkiye’de satılan adaçayının çoğu yabandan toplanır; aşırı toplama bazı bölgelerde popülasyonları azaltıyor.

Ihlamur

Tilia tomentosa

Genelde güvenli

Bir ıhlamur ağacı birkaç yüz yıl yaşayabilir; Avrupa’da köy meydanlarının ve buluşmaların ağacıdır.

Papatya

Matricaria chamomilla

Genelde güvenli

İçindeki apigenin, beyindeki GABA reseptörlerine bağlanır; sakinleştirici etkisinin kaynağı bu olabilir.

Sarı kantaron

Hypericum perforatum

Dikkat

Türkçede kantaron iki farklı bitkinin adıdır: sarı kantaron (Hypericum) ve kırmızı kantaron (Centaurium).

Ebegümeci

Malva sylvestris

Genelde güvenli

Romalı şair Horatius, sade yaşamı anlatırken sofrasındaki ebegümecini över.

Melisa

Melissa officinalis

Genelde güvenli

“Melissa” Yunanca bal arısı demektir.

Biberiye

Salvia rosmarinus

Genelde güvenli

Antik Yunan’da hafızanın simgesiydi; öğrencilerin sınavda saçlarına biberiye taktığı anlatılır.

Lavanta

Lavandula angustifolia

Genelde güvenli

Kuyucak’taki tarlalar Temmuz’da çiçeklenir ve her yıl binlerce ziyaretçi çeker.

Çörek otu

Nigella sativa

Genelde güvenli

Tutankamon’un mezarında çörek otu tohumları bulunmuştur.

Kuşburnu

Rosa canina

Genelde güvenli

İkinci Dünya Savaşı’nda narenciye gelmeyen İngiltere’de çocuklar C vitamini için kuşburnu toplamaya seferber edildi.

Alıç

Crataegus monogyna

Dikkat

Bir alıç ağacı 400 yıldan fazla yaşayabilir; Avrupa’da çitlerin ve tarla sınırlarının ağacıdır.

Meyan kökü

Glycyrrhiza glabra

Dikkat

Meyan kökünün dünyadaki en büyük alıcılarından biri tütün sanayisidir; sigaraya tat vermek için kullanılır.

Rezene

Foeniculum vulgare

Dikkat

Maraton kelimesi, Atina yakınlarındaki rezene tarlalarıyla dolu ovadan gelir; Yunanca “marathon” rezene demektir.

Defne

Laurus nobilis

Genelde güvenli

Antakya’nın Harbiye semtinin antik adı Daphne’dir; Apollon tapınağı ve defne korularıyla ünlüydü.

Mürver

Sambucus nigra

Dikkat

Avrupa folklorunda mürver ağacında bir peri yaşadığına, izinsiz kesenin başına iş geleceğine inanılırdı.

Karahindiba

Taraxacum officinale

Genelde güvenli

Fransızca adı “pissenlit” (yatağı ıslatan), idrar söktürücü etkisinden gelir.

Hayıt

Vitex agnus-castus

Dikkat

Orta Çağ manastırlarında keşişlerin isteği bastırmak için yediğine inanıldığından “rahip biberi” adını almıştır.

Sakız ağacı

Pistacia lentiscus

Genelde güvenli

Ağaç Akdeniz’in her yerinde yetişse de bol reçine verenler neredeyse yalnızca Sakız Adası’nın güneyindedir.

Ardıç

Juniperus excelsa

Dikkat

Cin içkisinin adı ve tadı ardıç kozalağından gelir (Felemenkçe “jenever”).

Pelin

Artemisia absinthium

Dikkat

Nobel ödüllü Tu Youyou, artemisinin’i bulurken MS 4.

Safran

Crocus sativus

Dikkat

Bir kilogram safran için yaklaşık 150.000 çiçek elle toplanır.

Koka

Erythroxylum coca

Dikkat

Bolivya, yaprak çiğnemeye getirilen yasağa itiraz ederek 2011’de BM sözleşmesinden çekildi ve 2013’te bu hakkı tanıyan bir çekinceyle geri döndü.

Maca

Lepidium meyenii

Genelde güvenli

2010’larda Çin’de maca talebi patlayınca Peru’dan yasa dışı tohum ve kök çıkışı arttı; yerel fiyatlar önce katlandı, sonra çöktü.

Muña

Minthostachys mollis

Dikkat

Anadolu’daki yarpuz da pulegon içeren bir nane türüdür; iki dağ kültürü benzer kokulu otları benzer dertlere kullanır.

Palo santo

Bursera graveolens

Genelde güvenli

Palo santo, günlük (Boswellia) ve mür (Commiphora) ağaçlarıyla aynı familyadandır; üçü de kutsal tütsü ağaçlarıdır.

Kedi tırnağı

Uncaria tomentosa

Dikkat

Adını sarmaşığın dallarındaki kanca biçimli dikenlerden alır; bitki bu dikenlerle ağaçlara tırmanır.

Sangre de grado

Croton lechleri

Genelde güvenli

Cilde sürülen kırmızı reçine beyazlaşıp ince bir zar oluşturur; Amazon’da buna sıvı yara bandı denir.

Chuchuhuasi

Maytenus macrocarpa

Dikkat

Adının Ketçuaca “titreyen sırt” anlamına geldiği söylenir; ağrıdan titreyen sırtı iyileştirdiğine inanılır.

Chanca piedra

Phyllanthus niruri

Dikkat

Yakın akrabası Hindistan’da Ayurveda tıbbında karaciğer için kullanılır; benzer bitkiler iki kıtada farklı organlara şifa sayılır.

Guayusa

Ilex guayusa

Genelde güvenli

Bolivya’da yaklaşık 1.500 yıllık bir şifacı mezarında guayusa yaprakları bulundu.

Achiote

Bixa orellana

Genelde güvenli

İspanyollar Tsáchila halkına bu boya yüzünden “Colorados” (kırmızılar) dedi; bölgedeki şehrin adı Santo Domingo de los Colorados oldu.

Kakao

Theobroma cacao

Genelde güvenli

Latince adı Theobroma, “tanrıların yiyeceği” demektir.

Matico

Piper aduncum

Dikkat

Bir efsaneye göre yaralı İspanyol asker Matico kanamasını bu yaprakla durdurdu ve bitki onun adını aldı.

Ak adaçayı

Salvia apiana

Genelde güvenli

Anadolu’da ardıç, Orta Asya’da arça, Kaliforniya’da ak adaçayı: üç ayrı coğrafyada insanlar evi ve bedeni dumanla arındırır.

Nane

Mentha × piperita

Genelde güvenli

Yunan mitolojisinde Minthe adlı peri, kıskanç Persephone tarafından naneye dönüştürülür; bitkinin Latince adı buradan gelir.

Zeytin yaprağı

Olea europaea

Genelde güvenli

Türkiye’nin bazı köylerinde 1.000 yaşını geçmiş, hâlâ meyve veren zeytin ağaçları bulunur.

Sumak

Rhus coriaria

Genelde güvenli

Romalılar limon Avrupa’ya yaygınlaşmadan önce yemeklerini sumakla ekşitirdi.

Nar

Punica granatum

Genelde güvenli

Bir narda ortalama 600 civarında tane bulunur; Anadolu’da “her narda bir cennet tanesi vardır” denir.

Civanperçemi

Achillea millefolium

Dikkat

Latince adı Achillea, efsaneye göre yaralı askerlerini bu bitkiyle tedavi eden Akhilleus’tan gelir.

Kapari

Capparis spinosa

Genelde güvenli

Türkiye dünyanın en büyük kapari ihracatçıları arasındadır; kaparinin büyük kısmı yabandan toplanır.

Hatmi

Althaea officinalis

Genelde güvenli

İngilizce “marshmallow” adı, bitkinin bataklık (marsh) kenarında yetişen ebegümeci (mallow) akrabası olmasından gelir.

Kızılcık

Cornus mas

Genelde güvenli

Kızılcık ağaçları baharda yapraklanmadan önce sarı çiçek açar; dağlarda baharın ilk habercilerindendir.

Sarımsak

Allium sativum

Genelde güvenli

Sarımsak hem Anadolu’da hem And’larda nazara karşı taşınır; iki kıtada aynı bitki aynı göreve atanmış.

Çemen otu

Trigonella foenum-graecum

Dikkat

Çemen yiyenlerin terine ve idrarına akçaağaç şurubu gibi tatlı bir koku geçer.

Kimyon

Cuminum cyminum

Genelde güvenli

Türkiye dünyanın önde gelen kimyon üreticilerinden biridir; üretimin önemli kısmı Konya, Afyonkarahisar ve Burdur’dan gelir.

Keten tohumu

Linum usitatissimum

Genelde güvenli

Keten insanlığın en eski dokuma liflerindendir; Anadolu’da Neolitik çağdan keten kumaş parçaları bulunmuştur.

Kudret narı

Momordica charantia

Dikkat

Aynı bitki Anadolu’da zeytinyağıyla ülser ilacı, Amazon’da sıtma çayı olarak kullanılıyor.

Sığırkuyruğu

Verbascum thapsus ve diğer türler

Genelde güvenli

Türkiye’de 200’den fazla Verbascum türü yetişir ve bunların çoğu yalnızca Türkiye’de bulunan endemik türlerdir.

Kök boya

Rubia tinctorum

Dikkat

Kök boya yiyen hayvanların kemikleri pembeleşir; 18.

Kına

Lawsonia inermis

Dikkat

Kına ile Amazon halklarının huito boyası iki kıtada aynı işi görür: bedeni boyayarak bir geçiş törenini işaretlemek.

Cehri

Rhamnus petiolaris ve diğer türler

Dikkat

Kilimlerdeki yeşilin çoğu tek bir boyadan değil, önce cehri sarısı sonra çivit mavisiyle iki kez boyanmasından gelir.

Altın kök

Rhodiola rosea

Dikkat

Kökü kesildiğinde gül gibi kokar; Latince adı rosea buradan gelir.

Kenevir

Cannabis sativa

Dikkat

Türkçe “kendir” ve “kenevir” aynı köktendir; kenevir kelimesi Avrupa dillerine (cannabis, hemp) de bu eski kökten geçmiştir.

Çay

Camellia sinensis

Genelde güvenli

Doğu Karadeniz’de çay, toprağı asitli ve yağışlı olduğu için tutundu; ilk fidanlar Rize’ye Gürcistan’dan getirildi.

Işgın

Rheum ribes

Dikkat

Işgın Doğu Anadolu’da baharın simgesidir; mevsiminde yollarda demet demet satılır.

Zerdeçal

Curcuma longa

Dikkat

Ucuz zerdeçalın rengini canlandırmak için kurşun kromat boyası katıldığı ortaya çıkmış; Bangladeş’te bu yüzden kurşun zehirlenmeleri yaşanmıştır.

Yaban iğdesi

Hippophae rhamnoides

Genelde güvenli

Bir rivayete göre Antik Yunan’da bu çalının yapraklarını yiyen atların tüyleri parlardı; Latince adı “parlayan at” anlamına gelir.

Ginseng

Panax ginseng

Dikkat

Adamotu gibi ginseng de insan biçimli kökü nedeniyle kutsal sayılır; iki uzak kültür aynı biçime aynı gücü yüklemiş.

Huito

Genipa americana

Genelde güvenli

Anadolu’da kına, Amazon’da huito: iki kıtada bedeni geçici olarak boyamak törenin parçası.

Guaraná

Paullinia cupana

Dikkat

Sateré-Mawé efsanesine göre ilk guaraná, öldürülen bir çocuğun gözlerinden yeşermiştir; açılan meyve gerçekten göze benzer.

Camu camu

Myrciaria dubia

Genelde güvenli

Anadolu’nun kuşburnu ile Amazon’un camu camusu, iki kıtanın C vitamini deposu sayılır.

Açaí

Euterpe oleracea

Genelde güvenli

Açaí’ye olan küresel talep, Amazon nehir ağzındaki köylerin geçim kaynağını ve ormanın yapısını değiştirdi.

Kinoa

Chenopodium quinoa

Genelde güvenli

Kinoa, Anadolu’da yabani olarak yetişen sirken otunun (Chenopodium album) yakın akrabasıdır.

Kantuta

Cantua buxifolia

Genelde güvenli

Bolivya bayrağının üç rengi (kırmızı, sarı, yeşil), kantuta çiçeğinin renkleriyle ilişkilendirilir.

Yacón

Smallanthus sonchifolius

Genelde güvenli

Yacón yumruları hasattan sonra birkaç gün güneşte bekletilince daha da tatlanır.

Sacha inchi

Plukenetia volubilis

Dikkat

Meyvesi yıldız biçimlidir; bu yüzden “yıldız fıstığı” diye de anılır.

Molle

Schinus molle

Dikkat

Pembe biber diye satılan baharat bu ağacın meyvesidir; gerçek biberle akraba değildir.

Copaiba

Copaifera officinalis

Dikkat

Bir copaiba ağacı yıllarca, ağaca zarar vermeden reçine verebilir; bu yüzden sürdürülebilir orman ürünlerinin örneği sayılır.

Andiroba

Carapa guianensis

Genelde güvenli

Andiroba, nem ve böceklere dayanıklı odunu nedeniyle Amazon’da “orman maunu” olarak da bilinir.

Abuta

Cissampelos pareira

Dikkat

Curare ok zehiri hazırlığında kullanılan bitkilerin bir kısmı abuta ile aynı familyadandır.

Altın çilek

Physalis peruviana

Dikkat

Anadolu’da kendiliğinden yetişen güvey feneri (Physalis alkekengi) ile akrabadır.

Pau d’arco

Handroanthus impetiginosus

Dikkat

Kuru mevsimde yapraksız dallarını pembe çiçeklerle kaplayan ağaç, Brezilya ve Paraguay’ın ulusal ağaçları arasındadır.

Ekinezya

Echinacea purpurea

Genelde güvenli

Çiçeğinin ortasındaki dikenli koni kirpiyi andırır; Latince adı Yunanca kirpi (ekhinos) kelimesinden gelir.

Karayılan otu

Actaea racemosa

Dikkat

Kokusu böcekleri uzaklaştırdığı için eski Latince adı Cimicifuga, “tahtakurusu kovan” anlamına gelir.

Cüce palmiye

Serenoa repens

Genelde güvenli

Ürünlerin çoğu Florida’da yabandan toplanan meyvelerden yapılır; toplama izne tabidir.

Zencefil

Zingiber officinale

Genelde güvenli

Zencefil yabanda bilinmez; binlerce yıldır yalnızca insan eliyle, rizom parçalarıyla çoğaltılmıştır.

Kediotu

Valeriana officinalis

Genelde güvenli

Kökün kokusu kedileri kedi nanesi kadar heyecanlandırır; adı buradan gelir.

Ginkgo

Ginkgo biloba

Dikkat

Ginkgo 200 milyon yıllık bir soyun yaşayan tek üyesidir; dinozorlarla aynı dönemde yaşamış ağaçlara “yaşayan fosil” denir.

Aloe vera

Aloe vera

Dikkat

Aloenin Arapça adı “sabir”dir; Türkçedeki “sarısabır” adı buradan gelir.

Tarçın

Cinnamomum verum

Dikkat

Antik Yunan yazarı Herodot, tarçının dev kuşların yuvalarından toplandığını yazar; tüccarlar gerçek kaynağı gizlemek için bu masalları yaydı.

Karanfil

Syzygium aromaticum

Dikkat

17.

Okaliptüs

Eucalyptus globulus

Dikkat

Okaliptüs kökleri suyu çok hızlı çektiği için bataklıkların kurumasına yardım etti; sıtmayı taşıyan sivrisinekler üreyecek su bulamadı.

Ashwagandha

Withania somnifera

Dikkat

Ashwagandha patlıcanın, domatesin ve tatulanın akrabasıdır; meyvesi ince bir kılıf içinde kırmızı bir küçük kirazdır.

Keçiboynuzu

Ceratonia siliqua

Genelde güvenli

Kakaonun yerine kullanılabilen keçiboynuzu tozu kafein ve teobromin içermez.

Hibiskus

Hibiscus sabdariffa

Genelde güvenli

Bitki Batı Afrika’dan Amerika’ya köle ticaretiyle taşındı; Meksika’daki “jamaica” adı Karayipler üzerinden gelişini hatırlatır.

Sinameki

Senna alexandrina

Dikkat

Pek çok “zayıflama çayı”nın etkisi, içindeki sinamekinin müshil etkisinden gelir.

Mersin

Myrtus communis

Genelde güvenli

Mersin ilinin adının bu bitkiden geldiği yaygın olarak kabul edilir; başka bir görüşe göre ad, bölgede yaşamış Mersinoğulları boyundan gelir.

Enginar

Cynara cardunculus var. scolymus

Genelde güvenli

Enginarın yediğimiz kısmı açmamış bir çiçek başıdır; açarsa mor, devedikenine benzer bir çiçeğe dönüşür.

Deve dikeni

Silybum marianum

Genelde güvenli

Mantar zehirlenmesinde kullanılması, bir bitki maddesinin modern acil tıbba girdiği nadir örneklerdendir.

Altınmühür

Hydrastis canadensis

Dikkat

Yabanda o kadar çok söküldü ki 1997’de CITES listesine alındı; bugün ormanaltı tarımıyla yetiştiriliyor.

Tatlı ot

Hierochloe odorata

Genelde güvenli

Tatlı otun örgüsü “Toprak Ana’nın saçı” olarak görülür; üç kolu zihni, bedeni ve ruhu temsil eder.

Ayı üzümü

Arctostaphylos uva-ursi

Dikkat

Kinnikinnick, Algonkin dillerinde “karışım” anlamına gelir; ayı üzümü yaprağı bu karışımın en bilinen bileşenidir.

Kırmızı karaağaç

Ulmus rubra

Genelde güvenli

Ağaç, gövde kabuğu soyulunca ölür; Hollanda karaağaç hastalığı da eklenince yaban popülasyonları azaldı.

Dağ çayı

Sideritis türleri

Genelde güvenli

Türkiye, Sideritis cinsinin dünyadaki en zengin merkezlerinden biridir; burada yetişen türlerin çoğu yalnızca Anadolu’da bulunur.

At kestanesi

Aesculus hippocastanum

Dikkat

At kestanesi Batı Avrupa’ya 1576’da İstanbul’dan götürüldü; Batı dillerindeki “at kestanesi” adı da Osmanlıların tohumu öksüren atlara verdiği anlatısından gelir.

Ceviz

Juglans regia

Genelde güvenli

Ceviz ağacının kökünden ve yapraklarından toprağa geçen juglon başka bitkilerin büyümesini engeller; bu yüzden ceviz altında domates gibi bitkiler zor yetişir.

İncir

Ficus carica

Genelde güvenli

Ürdün Vadisi’nde bulunan 11.400 yıllık incirler, incirin buğdaydan yaklaşık bin yıl önce evcilleştirilmiş olabileceğini düşündürür.

Fesleğen

Ocimum basilicum

Genelde güvenli

Fesleğenin Batı dillerindeki adı Yunanca “kraliyet otu” anlamındaki basilikon’dan gelir; Türkçedeki “reyhan” ise Arapçada “güzel kokulu bitki” demektir.

Anason

Pimpinella anisum

Genelde güvenli

Rakı suyla karışınca beyazlaşır: alkolde çözünen anetol suda çözünmez ve küçük damlacıklar hâlinde ışığı saçar.

Turunç

Citrus × aurantium

Dikkat

Avrupa’ya ilk ulaşan turunçgil tatlı portakal değil, Araplarla Endülüs’e gelen acı portakaldı; Sevilla’nın sokakları bugün hâlâ binlerce turunç ağacıyla doludur.

Kakule

Elettaria cardamomum

Genelde güvenli

Kakule safran ve vanilyayla birlikte dünyanın en pahalı baharatları arasındadır; kapsülleri olgunlaşmadan, tek tek elle toplanır.

Hodan

Borago officinalis

Dikkat

Çiçeği beş köşeli bir yıldız şeklindedir; İngilizcede “starflower” diye anılır ve arıcılar için en değerli nektar bitkilerindendir.

Goji

Lycium barbarum

Dikkat

Goji; domates, patlıcan, biber ve tütünle aynı ailedendir (patlıcangiller).

Reishi mantarı

Ganoderma lucidum

Dikkat

Doğada nadir bulunduğu için eskiden yalnızca saraylara ulaşabilirdi; bugün satılan reishinin neredeyse tamamı odun talaşında ya da kütüklerde yetiştirilir.

Muskat

Myristica fragrans

Dikkat

Hollanda, muskat tekelini korumak için 1667’de Banda Adaları’ndaki küçük Run adasını aldı ve karşılığında Manhattan’ı İngiltere’ye bıraktı.

Gelincik

Papaver rhoeas

Genelde güvenli

Gelincik tohumları toprakta onlarca yıl canlı kalabilir ve toprak sürülüp ışığa çıkınca çimlenir; savaş alanlarının birden gelincikle kaplanmasının sırrı budur.

Söğüt

Salix alba

Dikkat

1828’de söğüt kabuğundan salisin saflaştırıldı; 1897’de Bayer’de Felix Hoffmann asetilsalisilik asidi saf hâlde üretti.

Çarkıfelek

Passiflora incarnata

Genelde güvenli

Batı dillerindeki adı (passion flower), İspanyol misyonerlerin çiçekte İsa’nın çilesinin simgelerini görmesinden gelir; Türkçedeki “çarkıfelek” adı ise çiçeğin dönen bir çarkı andıran şeklinden.

Karabaş otu

Lavandula stoechas

Dikkat

Başakların tepesindeki mor “kulakçıklar” çiçek değil, tozlaştırıcıları çekmek için renklenmiş yaprak benzeri brakteelerdir.

Neem

Azadirachta indica

Dikkat

Neem yağının mantar önleyici kullanımı için verilen bir Avrupa patenti, Hindistan’da yüzyıllardır bilinen bir bilgiye dayandığı gerekçesiyle 2000’de iptal edildi; olay “biyokorsanlık” tartışmalarının simgesi oldu.

Graviola

Annona muricata

Dikkat

Tek bir graviola meyvesi birkaç kilograma ulaşabilir; dikenli kabuğunun altındaki beyaz etin tadı çilek, ananas ve limon karışımına benzetilir.

Mahlep

Prunus mahaleb

Genelde güvenli

Mahlep ağacı Avrupa’da kiraz ağaçlarına aşı anacı olarak kullanılır; kireçli, kurak topraklara dayanıklı olduğu için birçok kiraz bahçesinin “kökü” aslında mahleptir.