Orta Asya’dan Osmanlı’ya · Koruma ve nazar

Çintemani

Üç benek ve iki dalga: pars ve kaplan postundan güç ve koruma.

Ne anlatır?

Çintemani, üçgen biçiminde dizilmiş üç benek ile altında iki dalgalı çizgiden oluşur [2]. Kaftanlarda, halılarda, İznik çinilerinde, tezhipte ve ciltte kullanılır. Aziz Doğanay’a göre benekler pars postundan, dalgalı çizgiler kaplan postundan gelir; Osmanlı belgelerinde “şâhî benek” ve “pelengî” (kaplanlı) diye geçer ve güç, kudret ve kahramanlığı anlatır. Şehname resimlerinde Rüstem kaplan ve pars postundan giysilerle çizilir. Doğanay motife Budizm’deki dilek taşı “çintamani”nin adının verilmesini bir yanılgı sayar [1]. Halk yorumunda ise bulut, şimşek ya da deniz dalgası olarak görülür ve kötülüğe karşı koruduğuna inanılır; padişah ve şehzade kaftanlarında bu yüzden kullanıldığı söylenir [2].

Aynı temadan

Kaynaklar

  1. Aziz Doğanay, “Türk Sanatında Pelengî ve Şâhî Benek Nakışları ya da Çintamani Yanılgısı”, Dîvân İlmî Araştırmalar 17, 2004
  2. Bengütay Hayırsever, “Geleneksel El Sanatlarında Kullanılan Çintemani Motifi ve Seramik Sanatına Yansımaları”, Erciyes Üniversitesi SBE Dergisi 50, 2020

Çizim: Bitki Tabanı, geleneksel motiften yorumlanmıştır.