BT-068 · Rubiaceae

Kök boya

Rubia tinctorum

Kanıt: GelenekselDikkat

Kök boya yiyen hayvanların kemikleri pembeleşir; 18. yüzyılda kemik büyümesi bu yolla incelendi.

Diğer adlar: Kızılkök, madder, rubia
Kullanılan kısım: Kök
Bölge: Anadolu ve Akdeniz
Kullanım: Ritüel ve şamanik, Şifa

Fotoğraf: Carstor · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Kök boya nedir?

Kök boya (Rubia tinctorum), Rubiaceae familyasından bir bitkidir. Kullanıldığı gelenekler: Anadolu ve Akdeniz. Kullanılan kısmı: kök.

Kök boya ne işe yarar?

Geleneksel kullanımı: Kökünden halı ve kilimlerin kırmızısı elde edilir; bu boya “Türk kırmızısı” adıyla dünyaya yayıldı. Bilimsel kanıt düzeyi: geleneksel. Alizarin ve lusidin içerir.

Kök boya güvenli mi?

Güvenlik etiketi: dikkat. İçilmesi önerilmez; bazı bileşenleri hayvan çalışmalarında kansere yol açmıştır. İdrarı ve sütü kırmızıya boyar.

Geleneksel kullanım

Anadolu

Kökünden halı ve kilimlerin kırmızısı elde edilir; bu boya “Türk kırmızısı” adıyla dünyaya yayıldı. Halk arasında böbrek taşı için kaynatıldığı da olur.

Avrupa

18. yüzyılda Türk kırmızısı boyama tekniği Avrupa’da sırrı çözülmeye çalışılan bir sanayi bilgisiydi.

Doğada

Nerede yetişir: Eskiden İzmir, Manisa ve Uşak’ta yaygın olarak ekilirdi; bugün yabani olarak çit kenarlarında bulunur.
Toplama mevsimi: Kökler ikinci ya da üçüncü yılın sonbaharında sökülür.
Yöresel adlar: kök boya, kızılkök, boya kökü, sıçan otu