Sarımsak
Allium sativumSarımsak hem Anadolu’da hem And’larda nazara karşı taşınır; iki kıtada aynı bitki aynı göreve atanmış.
Sarımsak nedir?
Sarımsak (Allium sativum), Amaryllidaceae familyasından bir bitkidir. Kullanıldığı gelenekler: Anadolu ve Akdeniz, And Dağları. Kullanılan kısmı: soğan (diş).
Sarımsak ne işe yarar?
Geleneksel kullanımı: Nazara ve kötü ruhlara karşı kapı ve beşik başına asılır. Bilimsel kanıt düzeyi: klinik. Ezilince allisin oluşur.
Sarımsak güvenli mi?
Güvenlik etiketi: genelde güvenli. Yiyecek olarak güvenlidir. Yüksek doz kan sulandırıcıların etkisini artırabilir; ameliyattan önce bırakılmalıdır.
Geleneksel kullanım
Nazara ve kötü ruhlara karşı kapı ve beşik başına asılır. Soğuk algınlığı ve tansiyon için çiğ yenir.
Peru ve Bolivya’da ajo, limpia törenlerinde ve nazara karşı yanında taşınır; soğuk algınlığına karşı yenir.
Doğada
Karıştırma riski
Yabani sarımsak türleri ve süs soğanlarıyla karışabilir; zehirli güz çiğdemi ve inci çiçeği yaprakları da yabani sarımsağa benzetilerek zehirlenmelere yol açmıştır.
Hazırlama
Çiğ olarak ezilip yenir; ezildikten sonra 10 dakika bekletilmesi etken maddeyi artırır.
Bilim ne diyor
Ezilince allisin oluşur. Meta-analizler sarımsak preparatlarının tansiyonu ve kolesterolü hafifçe düşürdüğünü gösteriyor. NCCIH bu etkilerin küçük olduğunu belirtir.
Faydaları ne kadar kanıtlı?
İnternette sarımsak için sık tekrarlanan iddialar ve bilimin bugün söyledikleri.
| İddia | Kanıt | Açıklama |
|---|---|---|
| Tansiyonu hafifçe düşürür | Klinik kanıt | Meta-analizlerde küçük ama anlamlı düşüş. |
| Kolesterolü düşürür | Sınırlı kanıt | Etkisi küçük ve çalışmalar arasında tutarsız. |
| Soğuk algınlığını önler | Sınırlı kanıt | Tek bir küçük çalışmaya dayanıyor; Cochrane kanıtı yetersiz bulmuştur. |
| Kanseri önler | Kanıt yok | Gözlemsel çalışmalar var ama neden-sonuç gösterilmemiştir. |
Sık yapılan hatalar
- Kan sulandırıcı kullanırken ya da ameliyattan önce yüksek doz sarımsak takviyesi almak.
- Yağda saklanan çiğ sarımsak: oda sıcaklığında botulizm riski taşır; buzdolabında tutulmalı.
- Sarımsağı yarayı tedavi etmek için cilde uzun süre bağlamak: kimyasal yanığa yol açar.
Sık sorulanlar
Aç karnına sarımsak yemek faydalı mı?
Bunu destekleyen özel bir kanıt yok; bazı insanlarda mide yanması yapar.
Sarımsak tansiyonu ne kadar düşürür?
Çalışmalarda genellikle birkaç birimlik küçük düşüşler görülmüştür; tansiyon ilacının yerine geçmez.
Sarımsak HIV ilaçlarıyla kullanılır mı?
Sarımsak takviyesi bazı HIV ilaçlarının düzeyini düşürür; birlikte kullanılmamalıdır.
Güvenlik
Yiyecek olarak güvenlidir. Yüksek doz kan sulandırıcıların etkisini artırabilir; ameliyattan önce bırakılmalıdır.
Benzer bitkiler
Kaynaklar
- EMA monografisiAllium sativum bulbus değerlendirme raporu: Avrupa İlaç Ajansı bitkisel ilaç değerlendirmesi
- NCCIHABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi: kullanım ve güvenlik özeti
- KitapBaytop T. Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi: Geçmişte ve Bugün. 2. baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 1999.
- Botanik kayıtKew Plants of the World Online: Allium sativum
Hazırlayan: Edanaz Tınmazlar · Son gözden geçirme: