Koka
Erythroxylum cocaGeleneksel kullanım
And köylerinde yaprak yanak içinde tutularak çiğnenir (chacchar, akulliku). Yükseklik hastalığına (soroche), açlığa ve yorgunluğa karşı kullanılır. Pachamama’ya sunulan adakların merkezindedir; yaprakların düşüşüne bakılarak fal açılır.
Mate de coca (koka çayı) otellerde ve kafelerde serbestçe sunulur; Cusco’ya varan yolculara ilk ikram edilen içecektir.
Hazırlama
Yapraklar biraz bitki külüyle (llipta) çiğnenir ya da çay olarak demlenir.
Bilim ne diyor
Yapraklarda yaklaşık yüzde 0,5–1 oranında kokain bulunur; çiğneme ve çayda bu madde çok düşük dozda ve yavaş emilir. Yükseklik hastalığına etkisi gelenekte güçlü kabul edilir ama kontrollü çalışma azdır.
Güvenlik
Çay ve yaprak hafif uyarıcıdır; kalp hastaları dikkatli olmalı. İdrar testlerinde kokain pozitif çıkabilir.
Yasal durum ve koruma
Yaprak Peru ve Bolivya’da yasaldır, ancak BM 1961 Sözleşmesi’nde kontrollü madde listesindedir. Türkiye dahil çoğu ülkeye koka yaprağı ya da çayı getirmek yasa dışıdır.
Bolivya, yaprak çiğnemeye getirilen yasağa itiraz ederek 2011’de BM sözleşmesinden çekildi ve 2013’te bu hakkı tanıyan bir çekinceyle geri döndü.
Kaynaklar
- AraştırmaCoca: The History and Medical Significance of an Ancient Andean Tradition
- AraştırmaTravel medicine, coca and cocaine: demystifying and rehabilitating Erythroxylum
- Resmî kaynakUNODC: Bolivia to re-accede to UN drug convention, while making exception on coca leaf chewing (2013)
- Botanik kayıtKew Plants of the World Online: Erythroxylum coca