Yorgunluğa karşı yaprak ve sap
Asya’nın efedrası ve And’ların kokası, uyarıcı alkaloitleriyle yorgunluğa ve yüksekliğe karşı kullanıldı; ikisinden de modern ilaçlar doğdu.
Yan yana
| Efedra | Koka | |
|---|---|---|
| Latince adı | Ephedra sinica, E. major ve diğerleri | Erythroxylum coca |
| Familya | Ephedraceae | Erythroxylaceae |
| Bölge | Asya ve Sibirya, Anadolu ve Akdeniz | And Dağları, Amazon |
| Kullanılan kısım | Yeşil sap | Yaprak |
| Kullanım | Şifa, Ritüel ve şamanik, Zehirli | Ritüel ve şamanik, Şifa, Besin |
| Bilimsel kanıt | Klinik | Geleneksel |
| Güvenlik | Yüksek risk | Dikkat |
| Türkiye’de yasal durum | Türkiye’de kısıtlı | Türkiye’de yasak |
Efedra
Çin tıbbında ma huang adıyla en az 2.000 yıldır astım, öksürük ve soğuk algınlığı için kullanılır.
Zerdüştlerin kutsal içeceği haoma ve Hint Vedalarının somasının efedra olabileceği tartışılır.
Bilim: Efedrin ve psödoefedrin içerir; bunlar bronşları açar ve kalbi uyarır. ABD’de efedralı zayıflama ürünleri ciddi kalp sorunları nedeniyle 2004’te yasaklandı.
Güvenlik: Tansiyonu ve kalp hızını tehlikeli artırabilir; inme, kalp krizi ve ölümler bildirilmiştir.
Koka
And köylerinde yaprak yanak içinde tutularak çiğnenir (chacchar, akulliku). Yükseklik hastalığına (soroche), açlığa ve yorgunluğa karşı kullanılır. Pachamama’ya sunulan adakların merkezindedir; yaprakların düşüşüne bakılarak fal açılır.
Mate de coca (koka çayı) otellerde ve kafelerde serbestçe sunulur; Cusco’ya varan yolculara ilk ikram edilen içecektir.
Bilim: Yapraklarda yaklaşık yüzde 0,5–1 oranında kokain bulunur; çiğneme ve çayda bu madde çok düşük dozda ve yavaş emilir. Yükseklik hastalığına etkisi gelenekte güçlü kabul edilir ama kontrollü çalışma azdır.
Güvenlik: Çay ve yaprak hafif uyarıcıdır; kalp hastaları dikkatli olmalı. İdrar testlerinde kokain pozitif çıkabilir.
Son gözden geçirme:
Diğer köprüler
- Aynı molekül, iki ayrı ritüel
- Tek bitki, iki kıtada nazar
- Kutsal reçine ve duman
- Yakan ot ile şifa
- İki kök, iki güç gıdası
- Tropan alkaloitlerinin karanlık yüzü
- Dumanla arınma
- Kutsal öğretmen mi, keyif maddesi mi?
- Sıtmayı yenen iki gelenek
- Bedene yazılan boya
- Kırmızının iki kaynağı
- İki kıtanın C vitamini deposu
- Bir meyve, iki ilaç
- İnsan biçimli kökler
- Meskalinin iki kaktüsü