Turunç
Citrus × aurantiumAvrupa’ya ilk ulaşan turunçgil tatlı portakal değil, Araplarla Endülüs’e gelen acı portakaldı; Sevilla’nın sokakları bugün hâlâ binlerce turunç ağacıyla doludur.
30 saniyede Turunç nedir, ne işe yarar?
Turunç nedir?
Turunç (Citrus × aurantium), Rutaceae familyasından bir bitkidir. Anadolu ve Akdeniz, Asya ve Sibirya geleneklerinde en çok meyve kabuğu, meyve, çiçek kullanılır. Gelenekte nasıl kullanılıyor →
Turunç ne işe yarar?
Bilimsel kanıt düzeyi sınırlı. Turunç, “yağ yakıcı” zayıflama takviyelerine sinefrin kaynağı olarak eklenir. Geleneksel kullanımları aşağıda, yöresiyle birlikte anlatılıyor. Kanıtın ayrıntısı →
Turunç zararlı mı, kimler kullanmamalı?
Güvenlik düzeyi: dikkat. Meyve ve reçel olarak güvenlidir. Güvenlik ayrıntısı →
Bu sayfada
Geleneksel kullanım
Antalya’dan Hatay’a bahçe ve sokak ağacıdır. Kabuğundan reçel yapılır, ekşi suyu salata ve yemeklerde limon yerine kullanılır. Çiçeklerinden portakal çiçeği suyu damıtılır.
Çin tıbbında olgunlaşmamış kurusu (zhi shi) hazımsızlıkta kullanılır. İspanya’nın Sevilla kentindeki ağaçların meyveleri İngiltere’de marmelat yapılır; çiçek yağı neroli parfümcülüğün temel kokularındandır.
Bilim ne diyor
Turunç, “yağ yakıcı” zayıflama takviyelerine sinefrin kaynağı olarak eklenir. 2022 tarihli bir sistematik derleme, sinefrinin tek başına kalp hızını ve tansiyonu belirgin artırmadığını, ama kilo kaybına etkisinin de küçük ve belirsiz olduğunu bulmuştur. Kafein ve başka uyarıcılarla birlikte kullanılan ürünlerle çarpıntı ve inme vakaları bildirilmiştir. Kabuğun hazımsızlıkta kullanımı geleneksel bilgiye dayanır.
Güvenlik
Meyve ve reçel olarak güvenlidir. Sinefrinli zayıflama takviyeleri, özellikle kafeinle birlikte, çarpıntı, tansiyon yükselmesi ve nadiren inmeyle ilişkilendirilmiştir; kalp hastaları, yüksek tansiyonu olanlar ve hamileler kullanmamalıdır. Kabuk yağı cildi güneşe karşı hassaslaştırabilir. Turunç suyu, greyfurt gibi bazı ilaçların kandaki düzeyini artırabilir.
İlaç etkileşimleri
| İlaç ya da madde | Neden önemli |
|---|---|
| Kafein ve uyarıcılar | Sinefrinle birlikte kalp hızı ve tansiyon artabilir. |
| Tansiyon ilaçları ve MAO inhibitörleri | Sinefrin tansiyonu yükseltebilir; MAO inhibitörleriyle birlikte tehlikeli olabilir. |
| Bazı kalsiyum kanal blokerleri ve statinler | Turunç suyu, greyfurt gibi bağırsaktaki CYP3A4 enzimini baskılar; felodipin gibi ilaçların düzeyini artırabilir. |
Bu liste eksiksiz değildir. Düzenli ilaç kullanıyorsan Turunç denemeden önce eczacına ya da hekimine sor.
Nasıl hazırlanır
Kabuktan reçel ya da şekerleme yapılır; kurutulmuş kabuk bir bardak suda 10 dakika demlenir.
Doğada ve tanıma
Karıştırma riski
Tatlı portakala çok benzer; kabuğu daha pürüzlü, içi çekirdekli ve çok ekşidir. Bergamot ayrı bir turunçgildir.
Kültür köprüsü
Kaynaklar
- NCCIHABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi: kullanım ve güvenlik özeti
- AraştırmaThe Safety and Efficacy of Citrus aurantium (Bitter Orange) Extracts and p-Synephrine: A Systematic Review and Meta-Analysis (Nutrients 2022)
- AraştırmaCitrus aurantium L. Active Constituents, Biological Effects and Extraction Methods: An Updated Review (Molecules 2021)
- KitapBaytop T. Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi: Geçmişte ve Bugün. 3. baskı (yay. haz. F. Baytop Günergun). Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2021.
- Botanik kayıtKew Plants of the World Online: Citrus × aurantium
Hazırlayan: Edanaz Tınmazlar · Eklendi: · Son gözden geçirme:
Turunç için yöresel bir ad, kullanım ya da bir hata mı biliyorsun? Bize yaz →
Ücretsiz e-posta kursu: Şifalı bitkilere başlangıç
7 gün boyunca her sabah kısa, görsel bir ders: kanıtı okumak, doğru demlemek, güvenli kullanmak, doğada toplamak. Sonra her pazar haftanın bitkileri. Yazdırılabilir “Bitki–ilaç etkileşimi kartı” da hediye.
Telegram kanalında her akşam bir bitki → Bildirimle gelir, e-posta gerekmez.
Devamını oku
Benzer bitkiler
Aynı derde kullanılan ya da aynı familyadan bitkiler.
