Kültür köprüsü 9 · Pelin ve Kınakına

Sıtmayı yenen iki gelenek

And’ların kınakına kabuğu ve Asya’nın pelin otu, modern sıtma tedavisinin iki temel taşı oldu.

Harita: Natural Earth (kamu malı). Noktalar bölgeyi temsil eder, kesin toplama yerini değil.

Yan yana

	Pelin	Kınakına
Latince adı	Artemisia absinthium, A. annua ve diğerleri	Cinchona officinalis
Familya	Asteraceae	Rubiaceae
Bölge	Anadolu ve Akdeniz, Asya ve Sibirya	And Dağları
Kullanılan kısım	Yaprak, çiçekli dal	Kabuk
Kullanım	Şifa, Tütsü ve koruma, Ritüel ve şamanik	Şifa, Zehirli
Bilimsel kanıt	Sınırlı	Klinik
Güvenlik	Dikkat	Yüksek risk
Türkiye’de yasal durum	Özel bir kısıt yok	Özel bir kısıt yok

Pelin

Anadolu

Acılığıyla bilinir; iştah açmak, mide ve kurt düşürmek için demlenir. Bozkırdaki yavşan otu tütsü olarak yakılır.

Orta Asya ve Çin

Moğol ve Sibirya halkları Artemisia dumanını arınma için kullanır. Çin tıbbında kurutulmuş Artemisia (moxa) cilt üzerinde yakılarak ısı verilir.

Bilim: Tatlı pelinden (A. annua) çıkarılan artemisinin bugün sıtma tedavisinin temelidir; bu keşif 2015 Nobel Tıp Ödülü’nü kazandı. EMA, acı pelini iştahsızlık ve hazımsızlık için geleneksel kullanımda tanır.

Güvenlik: Acı pelin tuyon içerir; yüksek doz ya da uzun süreli kullanım nöbet ve böbrek hasarı yapabilir. Gebelikte ve epilepside kullanılmamalı. Pelin çayı sıtma tedavisinin yerine geçmez.

Pelin sayfasının tamamı →

Kınakına

And

And’ların bulut ormanlarında yetişir. Kabuğun titreme ve ateşe karşı kullanıldığı anlatılır.

Avrupa

17. yüzyılda Cizvit rahipler kabuğu Avrupa’ya götürdü; “Cizvit tozu” adıyla sıtmanın ilk etkili ilacı oldu.

Bilim: Kabuğundaki kinin yüzyıllarca sıtmanın temel ilacıydı. Bugün yerini artemisinin ve sentetik ilaçlara bıraktı, ama bazı durumlarda hâlâ kullanılır.

Güvenlik: Kabuk ya da kinin kendi başına kullanılmamalı: kulak çınlaması, işitme kaybı, kalp ritmi bozukluğu ve kan sorunları (kinizm) yapabilir. Tonik suyundaki miktar çok düşüktür.

Kınakına sayfasının tamamı →

Son gözden geçirme: 21 Ekim 2026

Diğer köprüler

Bütün köprüler ve harita →