Dağ çayı
Sideritis türleriTürkiye, Sideritis cinsinin dünyadaki en zengin merkezlerinden biridir; burada yetişen türlerin çoğu yalnızca Anadolu’da bulunur.
Dağ çayı nedir?
Dağ çayı (Sideritis türleri), Lamiaceae familyasından bir bitkidir. Kullanıldığı gelenekler: Anadolu ve Akdeniz. Kullanılan kısmı: çiçekli toprak üstü kısımlar.
Dağ çayı ne işe yarar?
Geleneksel kullanımı: Toroslar’da ve Batı Anadolu yaylalarında yaz sonunda toplanan çiçekli dalları kış çayı olarak demlenir. Bilimsel kanıt düzeyi: geleneksel. EMA dağ çayını soğuk algınlığına bağlı öksürüğü ve hafif mide-bağırsak şikâyetlerini rahatlatmada geleneksel kullanımda tanır; bu tanıma klinik çalışmaya değil, uzun kullanım geçmişine dayanır.
Dağ çayı güvenli mi?
Güvenlik etiketi: genelde güvenli. Çay olarak genelde güvenli kabul edilir. Yeterli veri olmadığı için hamilelikte, emzirirken ve küçük çocuklarda kullanılması önerilmez. Yabanda aşırı toplama bazı endemik türleri tehdit eder; kültürü yapılmış bitkiden üretilen çay tercih edilmelidir.
Geleneksel kullanım
Toroslar’da ve Batı Anadolu yaylalarında yaz sonunda toplanan çiçekli dalları kış çayı olarak demlenir. Soğuk algınlığında, öksürükte ve mide rahatsızlığında içilir; birçok yörede “adaçayı” diye anılır.
Yunanistan’da “dağ çayı”, Bulgaristan’da Pirin dağlarının çayı olarak bilinir; köylerde kışlık olarak her evde bulunur.
Doğada
Karıştırma riski
Toroslar’da “adaçayı” adıyla satılan çayın çoğu aslında dağ çayıdır. Gerçek adaçayının (Salvia) yaprakları daha geniş, kokusu daha keskindir; dağ çayının yaprakları gümüşi tüylü, çiçekleri sarı ya da beyazdır.
Hazırlama
Bir avuç kurutulmuş çiçekli dal kaynamış suda 5–10 dakika demlenir; isteğe göre limon ve bal eklenir.
Bilim ne diyor
EMA dağ çayını soğuk algınlığına bağlı öksürüğü ve hafif mide-bağırsak şikâyetlerini rahatlatmada geleneksel kullanımda tanır; bu tanıma klinik çalışmaya değil, uzun kullanım geçmişine dayanır. Laboratuvarda antioksidan ve iltihap giderici etkiler gösterilmiştir. İnsanlarda yapılmış az sayıda küçük çalışma vardır; bunlar dikkat ve bilişsel işlevler üzerine sınırlı sonuçlar verir.
Güvenlik
Çay olarak genelde güvenli kabul edilir. Yeterli veri olmadığı için hamilelikte, emzirirken ve küçük çocuklarda kullanılması önerilmez. Yabanda aşırı toplama bazı endemik türleri tehdit eder; kültürü yapılmış bitkiden üretilen çay tercih edilmelidir.
Kültür köprüsü
Benzer bitkiler
Kaynaklar
- EMA monografisiSideritis herba: Avrupa İlaç Ajansı bitkisel ilaç değerlendirmesi
- AraştırmaSideritis spp.: uses, chemical composition and pharmacological activities, a review (J Ethnopharmacol 2011)
- AraştırmaGenus Sideritis, section Empedoclia in southeastern Europe and Turkey: ethnopharmacology and biological activities (Daru 2019)
- KitapBaytop T. Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi: Geçmişte ve Bugün. 2. baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 1999.
- Botanik kayıtKew Plants of the World Online: Sideritis
Hazırlayan: Edanaz Tınmazlar · Eklendi: · Son gözden geçirme: